Lipie lskie, Gnaszyn - fotorelacja 2011
P. Wojtulek, H. Ponka, O. Kordy, 20 maja 2011
27 maja grupa studentów SKNG razem z opiekunami: dr Pawem Raczyskim i dr Stanisawem Madejem wyruszya w okolice Lublica i Czstochowy (województwo lskie). Nie samymi Sudetami czowiek yje - dlatego chcielimy si przyjrze geologii w innej czci Polski.

Pierwszym punktem byo wyrobisko Cegielni "Lipie" w Lipiu lskim koo Lublica. Wizyta w odsoniciu staa si okazj do prelekcji o budowie geologicznej regionu (powiat lubliniecki pooony jest na Wyynie Wonicko -Wieluskiej, zbudowanej z tzw. wapieni wonickich oraz z muowców i iowców). Prelekcja dotyczya te samego wyrobiska w Lipiu, miejsca bardzo ciekawego dla geologów, okrelanego jako fosillagerstaetten, czyli skarbiec ze skamieniaociami.

Znajdowano w tym miejscu skamieniaoci rekinów oraz innyc ryb, ponadto Lipie lskie znane jest ze skamieniaoci krgowców. To tutaj odkryto szcztki pierwszego polskiego dinozaura - nazwanego "smokiem z Lisowic". W tym samym profilu odkopano take szcztki gada ssakoksztatnego dicynodonta, co byo sensacj na du skal. Jednoczesne wystpowanie w jednym profilu szcztek gada ssakoksztatnego i dinozaura przeczy bowiem teorii pónotriasowego wymierania. Tak tez wysunli prof. Jerzy Dzik i dr Grzegorz Niedwiecki - zasueni badacze tego miejsca.

Ale pierwszym geologiem który zajmowa si badaniem ska okolic Lublica by prof. Ferdinand Roemer z Uniwersytetu Wrocawskiego. To on opisa z wapieni wonickich skamieniao przewodni paproci clacopteris. Odkrycie to pozwolio oszacowa wiek wystpujcych tu ska na schyek triasu.

Natomiast rodowisko sedymentacji ska z Lipia szczegóowo opisa prof. Joachim Szulc. Wapienie wonickie, majce genez chemogeniczn powstay z wytrcania si z roztworów ze róde stowarzyszonych z uskokiem (w pobliu biegnie dua strefa uskokowa Kraków - Lubliniec). Std wapienie wonickie maj charakter trawertynu. Natomiast iowce i muowce osadzay si z rozlegych bagniskach i rozlewiskach, gdy teren ten nie mia wyranego odpywu. Jedynie niektóre czci profilu pokazuj piaskowce z ripplemarkami mogce wiadczy o okresowo pojawiajcych si rzekach.

Ciekawostk s te kopalne, triasowe gleby. Tworzyy si one na achach rzecznych.

Oprócz skamieniaoci w Lipiu lskim wystpuj te ciekawe mineray: piryt (utworzy si gdy warunki sedymentacji byy redukcyjne), markasyt i celestyn. Zbieracze poszukuj tu te gagatu - jubilerskiego wgla. Jest on czsto znajdowany w licznych kauach w wyrobisku.

Lipie lskie jest miejscem bardzo bogatym w skamieniaoci i ciekawostki kolekcjonerskie, tote kady znalaz co dla siebie. Warto jednak pamita, e miejsce to odwiedzi mona tylko przy sprzyjajcej pogodzie - a nawet mimo upau praca w materiale ilastym nie sposób wyj z cegielni czystym ;)

A oto jeden z okazów pirytu kostkowego znaleziony przez jedn z uczestniczek wyjazdu:

Nastpnie druyna SKNG pojechaa do Gnaszyna, który jest dzielnic Czstochowy. Mimo, e celem byo take wyrobisko, w którym wydobywa si surowiec na potrzeby ceramiki, to jednak charakter odsonicia by wyranie inny ni w Lipiu. Przede wszystkim rzuca si w oczy rónica skali: Gnaszyn to potna kopalnia firmy Wienerberger. Poza tym utwory tu wystpujce pochodz z jury - s zatem modsze. I w kocu: Czstochowa znajduje si w innym regionie fizyczno-geograficznym: na Wyynie Krakowsko-Czstochowskiej.

W Gnaszynie dwa odczyty wygosili Mateusz wiek i dr Stanisaw Madej. Mateusz opowiedzia o rodowisku sedymentacji ska odsaniajcych si w tym miejscu - monotonnej serii muowców. Jak wytumaczy - sedymentacja postpowaa tutaj bardzo szybko i przeplataa si z gwatownymi spowolnieniami jej tempa. Tym mona by wytumaczy powstawanie poziomów konkrecji sferosyderytowych. I wanie te konkrecje s dzisiaj celem poszukiwania kolekcjonerów. W syderytowych "buach" znale mona ciekawe mineray: ólty, romboedrycznie wyksztacony kalcyt, sfaleryt, limonit i wiele innych.

Natomiast dr Stanisaw Madej opowiedzia uczestnikom, e mechanizm tworzenia si konkrecji wcale nie jest oczywisty. Autorzy spieraj si take o genez spka konkrecyjnych: pojawiaj si take pomysy, e spkania mog by efektem trzsie Ziemi. Doktor Madej zaprezentowa te wyniki bada rentgenograficznych mineraów z konkrecji. Okazuje si, e rónokolorowy, zwaszcza niebieskawy "nalot" na wikszych krysztaach stanowi syderyt.

Po prelekcjach uczestnicy wyprawy ruszyli w celu poszukiwania najadniejszych konkrecji. Przy duej dozie cierpliwoci i wprawnego oka mona byo znale naprawd ciekawe okazy.

Wielu z nas znalazo take nie tylko adne konkrecje, ale równie ciekawe okazy paleontologiczne. W Gnaszynie licznie spotykane s ramienionogi oraz amonity. Trafiaj si take kawaki wgla brunatnego, belemnity oraz mae.

Wracajc do Wrocawia zatrzymalimy si jeszcze w miejscowoci Herby, gdzie zrobilimy sobie grupowe zdjcie na pamitk :)

TEKST: Piotr Wojtulek, Hanna Ponka ZDJCIA: Olimpia Kordy

update: 2012-01-09 22:11:19
SKN Geologów UWr © 2016 - Wszystkie prawa zastrzeżone
System by karo-net.pl | Logo by wojciech.zasina.net